Τι είναι το φαινόμενο συνέργειας (entourage effect) στην κάνναβη;

Το φαινόμενο συνέργειας (entourage effect) είναι η ιδέα ότι οι πολλές ενώσεις της κάνναβης, όπως τα κανναβινοειδή και τα τερπένια, δρουν διαφορετικά όταν βρίσκονται μαζί από ό,τι η καθεμία μόνη της. Ο όρος προέρχεται από μια εργαστηριακή μελέτη του 1998 για τα κανναβινοειδή του ίδιου του οργανισμού. Για τα προϊόντα κάνναβης παραμένει υπόθεση: λίγες μικρές μελέτες σε ανθρώπους στηρίζουν μέρη της, άλλες όχι, και εργαστηριακές δοκιμές βρήκαν ότι τα συνηθισμένα τερπένια δεν δρουν στους υποδοχείς κανναβινοειδών.

Τι είναι το φαινόμενο συνέργειας (entourage effect);

Το φαινόμενο συνέργειας περιγράφει ενώσεις που αλλάζουν η μία τη δράση της άλλης όταν βρίσκονται μαζί. Η έκφραση χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά το 1998 από μια ομάδα στην οποία συμμετείχε ο Ισραηλινός χημικός Raphael Mechoulam. Μελέτησαν την 2-AG, ένα από τα κανναβινοειδή του ίδιου του οργανισμού, και βρήκαν ότι δύο συγγενείς ενώσεις λιπαρών οξέων, που μόνες τους δεν έκαναν τίποτα, αύξησαν τη δράση της 2-AG σε εργαστηριακές δοκιμές και σε ποντίκια (Ben-Shabat 1998). Ο οδηγός μας 2-AG και ανανδαμίδη εξηγεί αυτά τα ενδοκανναβινοειδή.

Η ιδέα εφαρμόστηκε αργότερα στο φυτό της κάνναβης. Σε μια ανασκόπηση του 2011, ο ερευνητής της κάνναβης Ethan Russo πρότεινε ότι τα τερπένια και τα δευτερεύοντα κανναβινοειδή θα μπορούσαν να προσθέτουν στις δράσεις της THC και του CBD ή να τις τροποποιούν (Russo 2011). Το 2019 υποστήριξε ότι τα επιχειρήματα υπέρ της συνέργειας ήταν αρκετά ισχυρά ώστε ένα μεμονωμένο μόριο δύσκολα θα μπορούσε να φτάσει τα εκχυλίσματα ολόκληρου του φυτού (Russo 2019). Πρόκειται για ανασκοπήσεις που διατυπώνουν μια υπόθεση· δεν είναι δοκιμές που την αποδεικνύουν.

Πώς υποτίθεται ότι λειτουργεί το φαινόμενο συνέργειας;

Συνήθως αναφέρονται δύο ομάδες ενώσεων: τα κανναβινοειδή, όπως η THC, το CBD και η CBG, και τα τερπένια, οι αρωματικές ενώσεις του φυτού, όπως το μυρσένιο, το λιμονένιο και η λιναλοόλη. Οι μηχανισμοί που προτείνονται περιλαμβάνουν ενώσεις που δρουν ταυτόχρονα σε διαφορετικούς υποδοχείς, μια ένωση που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο απορροφάται ή διασπάται μια άλλη, και μια ένωση που μετριάζει τις ανεπιθύμητες δράσεις μιας άλλης.

Το αν τα τερπένια δρουν στους υποδοχείς κανναβινοειδών αμφισβητείται. Το β-καρυοφυλλένιο συνδέθηκε με τον υποδοχέα CB2 και τον ενεργοποίησε σε μια μελέτη του 2008 (Gertsch 2008). Όταν όμως ερευνητές εξέτασαν έξι συνηθισμένα τερπένια της κάνναβης (α-πινένιο, β-πινένιο, β-καρυοφυλλένιο, λιναλοόλη, λιμονένιο και μυρσένιο) σε κύτταρα με ανθρώπινους υποδοχείς CB1 ή CB2, κανένα δεν ενεργοποίησε τους υποδοχείς ούτε άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο δρούσε η THC σε αυτούς. Οι συγγραφείς κατέληξαν ότι, αν υπάρχει φαινόμενο συνέργειας ανάμεσα σε κανναβινοειδή και τερπένια, αυτό δεν συμβαίνει στους υποδοχείς CB1 ή CB2 (Santiago 2019).

Μια ανασκόπηση εμβέλειας του 2023 πρότεινε ότι, όπου υπάρχουν αλληλεπιδράσεις, μπορούν να περιγραφούν με συνήθεις φαρμακολογικούς όρους, όπως συνέργεια και βιοενίσχυση, όπως και για άλλα φάρμακα φυτικής προέλευσης (Christensen 2023).

Υπάρχει πραγματικά το φαινόμενο συνέργειας;

Ούτε έχει αποδειχθεί ούτε έχει διαψευστεί. Η ανασκόπηση του 2023 βρήκε ότι οι προκλινικές και κλινικές μελέτες χρησιμοποιούσαν κυρίως απλές μεθόδους και είχαν αντιφατικά ευρήματα, και ότι τα κλινικά δεδομένα στηρίζονταν κυρίως σε ανεκδοτολογικά στοιχεία και στοιχεία από την πραγματική χρήση. Σημείωσε επίσης ότι οι υποστηρικτές βλέπουν το φαινόμενο ως τον λόγο που πολλοί ασθενείς προτιμούν προϊόντα πλήρους φάσματος, ενώ οι επικριτές θεωρούν τον όρο αβάσιμο και κυρίως διαφημιστικό (Christensen 2023). Οι γνωστότερες μελέτες σε ανθρώπους δείχνουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις:

• CBD πριν από THC, 2013: υγιείς εθελοντές που πήραν 600 mg CBD πριν από ένεση THC είχαν λιγότερη παράνοια και μικρότερη έκπτωση μνήμης από όσους πήραν εικονικό φάρμακο (Englund 2013).
• CBD μαζί με THC, 2023: σε 46 περιστασιακούς χρήστες κάνναβης, η εξατμισμένη κάνναβη με έως τριπλάσιο CBD σε σχέση με τη THC δεν άλλαξε τις δράσεις της THC στη μνήμη, στα ψυχωσικά συμπτώματα ή σε οποιαδήποτε άλλη μέτρηση (Englund 2023).
• Λιμονένιο μαζί με THC, 2024: σε 20 ενήλικες, η εισπνοή λιμονενίου μαζί με 30 mg THC μείωσε τις βαθμολογίες για αίσθημα άγχους και παράνοιας σε σύγκριση με τη THC μόνη της. Οι άλλες δράσεις της THC δεν άλλαξαν, και το λιμονένιο μόνο του δεν είχε καμία μετρήσιμη δράση (Spindle 2024).
• Εκχυλίσματα έναντι καθαρού CBD, 2018: μια ανάλυση 11 μελετών παρατήρησης στην ανθεκτική στη θεραπεία επιληψία βρήκε περισσότερη αναφερόμενη βελτίωση με εκχυλίσματα πλούσια σε CBD απ’ ό,τι με καθαρό CBD, σε χαμηλότερες μέσες δόσεις. Όταν εφαρμόστηκε το συνηθισμένο όριο της μείωσης των κρίσεων κατά τουλάχιστον 50%, δεν υπήρχε διαφορά ανάμεσα στα δύο. Τα δεδομένα δεν προέρχονταν από ελεγχόμενες δοκιμές (Pamplona 2018).

Μελέτες σαν αυτές εξετάζουν μία ή δύο ενώσεις κάθε φορά, σε δόσεις που επιλέγουν οι ερευνητές. Δεν δείχνουν τι κάνει ένα συγκεκριμένο προϊόν πλήρους φάσματος.

Πώς νιώθει κανείς το φαινόμενο συνέργειας;

Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη αίσθηση που να μπορεί να ονομαστεί φαινόμενο συνέργειας. Η ιδέα είναι ότι η συνολική δράση ενός εκχυλίσματος ολόκληρου του φυτού διαφέρει από αυτή μιας μεμονωμένης ένωσης. Στις μελέτες αυτό μετριέται ως αλλαγή στις δράσεις της THC, όπως οι βαθμολογίες άγχους ή παράνοιας, και όχι ως ξεχωριστή αίσθηση. Οι περιγραφές για το «πώς νιώθεις» προέρχονται από προσωπικές αναφορές και όχι από ελεγχόμενη έρευνα.

Ισχύει το φαινόμενο συνέργειας για το λάδι CBD;

Μόνο για εκχυλίσματα που διατηρούν περισσότερες από μία ενώσεις. Το αν ένα λάδι CBD μπορεί να εμφανίσει φαινόμενο συνέργειας εξαρτάται από τον τύπο του:

Συνδυασμοί όπως CBD με CBG ή CBD με CBN προωθούνται συχνά με αναφορά στο φαινόμενο συνέργειας. Δεν γνωρίζουμε ελεγχόμενες μελέτες σε ανθρώπους που να εξετάζουν αν αυτοί οι συγκεκριμένοι συνδυασμοί δρουν διαφορετικά από τα μεμονωμένα κανναβινοειδή. Για περισσότερα σχετικά με τους τύπους, διαβάστε πλήρες φάσμα, ευρύ φάσμα ή isolate. Τα λάδια μας πλήρους φάσματος έχουν προδιαγραφή THC κάτω από 0,2%, τα λάδια ευρέος φάσματος είναι χωρίς THC, και όλα είναι καλλυντικά προϊόντα για χρήση στο δέρμα· δείτε τα λάδια CBD μας.

Γιατί αμφισβητείται το φαινόμενο συνέργειας;

• Λίγες ελεγχόμενες δοκιμές σε ανθρώπους: η περισσότερη έρευνα έχει γίνει σε κύτταρα και ζώα ή στηρίζεται σε δεδομένα παρατήρησης.
• Πάρα πολλοί συνδυασμοί: η κάνναβη περιέχει περισσότερα από 560 ταυτοποιημένα συστατικά (ElSohly 2017), οπότε δεν είναι πρακτικά εφικτό να εξεταστεί κάθε ζευγάρι σε ρεαλιστικές δόσεις.
• Τα φυτά διαφέρουν: το μείγμα κανναβινοειδών και τερπενίων διαφέρει ανάμεσα σε ποικιλίες, σοδειές και μεθόδους εκχύλισης, κάτι που δυσκολεύει την τυποποίηση των προϊόντων και την επανάληψη των αποτελεσμάτων.
• Εμπορικό ενδιαφέρον: ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως στο μάρκετινγκ, το οποίο κατά τους επικριτές έχει προτρέξει της επιστήμης (Christensen 2023).